La cita previa
Od tego rozdziału bohaterowie w rozmowach mówią o tym, co już zrobili — dziś, w tym tygodniu, przed chwilą. Służy do tego czas pretérito perfecto: he mirado, has visto, ha pasado. Narracja zostaje w czasie teraźniejszym, więc łatwo zauważysz różnicę.
La cita previa
Czytanka 1 · 25 zdańOla ya lleva dos semanas en Valencia. El trabajo va bien y el mar está a dos calles. Pero ahora tiene un problema: los papeles. Ola es de la Unión Europea y puede trabajar aquí sin visado. Pero para vivir más de tres meses, necesita un papel: el certificado de registro. En ese papel está su número NIE, el número de identidad de extranjero. Y el banco, la Seguridad Social y todo el mundo le piden ese número.
Para el certificado, hay que tener cita previa en la policía. Ola entra en la página web todos los días. Y todos los días ve el mismo mensaje: «No hay citas disponibles». —Nerea, ¿cómo puedo preguntar una cita? —dice Ola por la noche. —Se dice «pedir una cita», tía. «Preguntar» es para preguntas. —Vale. He pedido una cita cien veces. ¡Cien! —¿Y a qué hora has mirado la web? —Por la tarde, por la noche… Siempre. —Ese es el problema. Tienes que mirar muy temprano, a primera hora. —Así he conseguido yo la cita para renovar el DNI.
Al día siguiente, el despertador suena a las siete menos cuarto. Ola abre el ordenador con los ojos medio cerrados. Y allí está: una cita libre, para el jueves a las nueve y diez. Ola grita tanto que despierta a medio hostal. —¡La tengo! ¡He conseguido la cita! Desde abajo grita Amparo: —¡Mare meua! ¿Qué ha pasado? —¡Nada, Amparo! ¡Tengo cita previa! —¡Pues muy bien, pero son las siete de la mañana!
🙈 Wpadka Oli: pedir czy preguntar?
Po polsku mówimy „zapytać o termin”, choć tak naprawdę chcemy go dostać. Ola przetłumaczyła to
dosłownie i wyszło preguntar una cita, czyli mniej więcej „zadać termin jako pytanie”. Po hiszpańsku
o to, co chcesz dostać, się prosi:
| Czasownik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| pedir (pido, pides…) | prosić o coś, zamawiać | pedir una cita, pedir un café, pedir ayuda |
| preguntar | pytać, zadawać pytanie | preguntar la hora, preguntar por Ola |
Test: jeśli na końcu chcesz coś dostać (termin, kawę, papier) — pedir. Jeśli chcesz się czegoś dowiedzieć — preguntar. W restauracji pides la cuenta, a preguntas dónde está el baño.
En la comisaría
En la comisaría
Czytanka 2 · 26 zdańEl jueves, Ola llega a la comisaría a las ocho y media. Lleva una carpeta azul llena de papeles. Lo tiene todo: el pasaporte, el formulario, el contrato de trabajo y el recibo de la tasa. Y de cada papel, tres copias. Por si acaso. Delante de la puerta ya hay una cola larga. Hay estudiantes italianos, una familia rumana y un jubilado alemán con sombrero. Todos tienen carpetas. Todos tienen cara de cansancio.
A las nueve y veinte, en la pantalla sale su número. Detrás de la mesa hay un funcionario serio, con bigote. —Buenos días. ¿Ha traído usted el formulario? —Sí, aquí está. En tres copias. —¿Y el pasaporte? ¿Ha hecho las fotocopias? —Sí. Tres copias también. El funcionario lo mira todo, despacio, papel por papel. Después levanta los ojos. —Falta una copia del contrato. Necesito cuatro. —¿Cuatro? Pero… he traído tres. —Lo siento. Vuelva usted mañana.
Ola sale a la calle. Hace calor y tiene ganas de llorar. Pero enfrente de la comisaría hay una papelería con fotocopiadora. Dos minutos después, Ola vuelve con la cuarta copia en la mano. El funcionario la mira. Mira la copia. Mira el reloj. —Bueno… Siéntese. Media hora más tarde, Ola tiene un papel verde con su nombre y su número NIE. En la calle le hace una foto y la manda a Nerea, a Amparo y a la abuela Hela. La abuela contesta: «¿Y para eso has ido a España? ¿Para hacer colas?».
🧩 Jak to działa: pretérito perfecto — „już zrobiłam”
Gdy Hiszpan z Hiszpanii mówi o czymś, co zdarzyło się dziś, w tym tygodniu, przed chwilą albo „już/jeszcze nie/nigdy”, używa czasu złożonego: odmieniony czasownik haber + imiesłów. Imiesłów się nie zmienia — zmienia się tylko haber.
| haber | -ar → -ado | -er / -ir → -ido |
|---|---|---|
| yo he | he mirado | he conseguido |
| tú has | has firmado | has traído |
| él, ella, usted ha | ha pasado | ha tenido |
| nosotros hemos | hemos llamado | hemos comido |
| vosotros habéis | habéis esperado | habéis salido |
| ellos, ustedes han | han cerrado | han pedido |
¿Ha traído usted el formulario?
¿Ha hecho las fotocopias?
¿Has visto esto?
Siedem imiesłowów nieregularnych, które spotkasz codziennie:
| Bezokolicznik | Imiesłów | Przykład |
|---|---|---|
| hacer (robić) | hecho | He hecho tres copias. |
| decir (mówić) | dicho | ¿Qué ha dicho el funcionario? |
| ver (widzieć) | visto | ¿Has visto la nómina? |
| poner (kłaść) | puesto | He puesto los papeles en la carpeta. |
| escribir (pisać) | escrito | Hela ha escrito un mensaje. |
| volver (wracać) | vuelto | Ola ha vuelto con la cuarta copia. |
| abrir (otwierać) | abierto | He abierto una cuenta. |
Uwaga na różnicę Hiszpania–Ameryka Łacińska: w Madrycie czy Walencji hoy he comido paella, w Meksyku raczej hoy comí paella. My uczymy się wersji z Półwyspu.
Na biurku urzędnika
👆 Kliknij przedmiot — usłyszysz jego nazwę. Te słowa przydadzą się w każdym urzędzie, nie tylko w Hiszpanii.
🗂️ Ważne słowa z czytanek 1 i 2
Kliknij kafelek — usłyszysz słowo razem z rodzajnikiem. Kolor rodzajnika pomaga zapamiętać rodzaj.
🌍 Ciekawostka: „Vuelva usted mañana” ma prawie dwieście lat
Kiedy urzędnik mówi Oli vuelva usted mañana — „proszę przyjść jutro” — cytuje, sam o tym nie wiedząc, klasykę literatury. W 1833 roku pisarz Mariano José de Larra opublikował satyryczny artykuł pod tym właśnie tytułem: o cudzoziemcu, który przyjeżdża do Madrytu załatwić sprawę w kilka dni i słyszy w kółko jedno zdanie. Hiszpanie sami się z tego śmieją do dziś.
Druga niespodzianka czeka w każdym formularzu: rubryki primer apellido i segundo apellido. Hiszpanie mają dwa nazwiska — pierwsze zwykle po ojcu, drugie po matce — i po ślubie ich nie zmieniają. Polka z jednym nazwiskiem wpisuje „Nowicka” i patrzy na pustą drugą rubrykę jak na zagadkę.
I trzecia rzecz: cita previa to dziś podstawa niemal każdej wizyty w urzędzie. Wolne terminy pojawiają się i znikają w ciągu minut — dlatego rada Nerei, by sprawdzać stronę z samego rana, krąży wśród cudzoziemców jak przepis na dobrą paellę.
La primera nómina
La primera nómina
Czytanka 3 · 25 zdańDespués del NIE, todo va más rápido. En el ayuntamiento, Ola se empadrona en la dirección del hostal. La gestoría de Amparo le consigue el número de la Seguridad Social y le da de alta. Y en el banco, por fin, Ola abre una cuenta. El empleado del banco le da una tarjeta y una lista de comisiones. —¿Y esto qué es? —pregunta Ola. —Las comisiones —dice el empleado, y sonríe.
A finales de mes llega un correo electrónico con un PDF: su primera nómina. Ola la abre en el móvil y no entiende nada. Busca a Nerea en la cocina. —¿Has visto esto? Está lleno de palabras raras. —A ver… Yo he leído muchas nóminas. Es fácil. Nerea señala la primera línea: el salario base. —Esto es lo que ganas por tu trabajo. —¿Y esto de «prorrata de pagas extra»? —En España hay dos pagas extra al año. Tú las cobras un poco cada mes. —¿Y por qué al final el total es más pequeño? —Por la Seguridad Social y el IRPF, el impuesto sobre la renta. —¿Y lo último? «Líquido a percibir»… —Eso, tía, es lo que llega a tu cuenta.
Ola mira el número del final. No es mucho dinero. Pero es su primer sueldo en España, ganado con llaves, tostadas y cuentos. Por la noche, Ola invita a Nerea a un helado en el paseo marítimo. —Por los papeles —dice Ola, y levanta el helado como una copa. —Por los papeles. ¡Y por la cuarta copia! —se ríe Nerea.
💬 Tres copias de todo
Urząd miasta, okienko empadronamiento. Ola wpisuje się do rejestru mieszkańców — tym razem przygotowana lepiej niż kiedykolwiek w życiu. W urzędzie mówi się na usted.
🛟 Zwroty ratunkowe w urzędzie
W urzędzie mówi się na usted — stąd puede, necesita, a nie puedes. Kliknij, posłuchaj, powtórz.
- Tengo cita previa a las nueve.Mam umówioną wizytę na dziewiątą.
- ¿Qué documentos necesito?Jakich dokumentów potrzebuję?
- ¿Dónde tengo que firmar?Gdzie mam podpisać?
- ¿Me puede dar un justificante?Czy może mi pan/pani dać potwierdzenie?
- Perdone, no lo he entendido.Przepraszam, nie zrozumiałam.
- ¿Puedo volver hoy por la tarde?Mogę wrócić dziś po południu?
🗂️ Ważne słowa z czytanki 3, dialogu i paska wypłaty
Urząd miasta, bank i pieniądze — słowa, które Ola przeczyta na każdym pasku wypłaty.
La nómina, línea a línea
Tak wygląda ściągawka, którą Nerea pisze Oli na odwrocie wydrukowanego paska. Kwot nie podajemy — zmieniają się co roku i zależą od umowy. Ważne są nazwy rubryk, bo są takie same na każdej hiszpańskiej nómina.
Tu nómina, línea a línea
Tekst użytkowy · ściągawka NereiSalario base: el dinero por tu trabajo. Prorrata de pagas extra: una parte de las dos pagas extra, cada mes. Total devengado: todo lo que ganas, antes de los descuentos. Aportación a la Seguridad Social: un descuento para la pensión, la salud y el paro. Retención de IRPF: un adelanto del impuesto sobre la renta. Líquido a percibir: lo que llega a tu cuenta. ¿Algo no está bien? Pregunta en la gestoría antes de enfadarte.
Sprawdź, czy zrozumiałeś
🎯 Sześć pytań do rozdziału
✅ Co już potrafisz po tym rozdziale
- wyjaśnić, czym są NIE, empadronamiento i numer Seguridad Social,
- poprosić o termin (pedir, nie preguntar!) i przetrwać rozmowę z urzędnikiem na usted,
- powiedzieć, co już dziś zrobiłaś: he traído, he conseguido, he firmado,
- użyć siedmiu nieregularnych imiesłowów: hecho, dicho, visto, puesto, escrito, vuelto, abierto,
- przeczytać hiszpański pasek wypłaty linijka po linijce,
- zrozumieć vuelva usted mañana — i wiedzieć, że czasem wystarczy sklep papierniczy naprzeciwko.
Wróć tu jutro i przeczytaj czytanki jeszcze raz bez tłumaczenia. Drugie czytanie jest tym, po którym słownictwo zostaje w głowie.